DANSK
FØROYSKT
On the sea coast – aquaculture
Aquaculture is "farming", fishing is "hunting". Each of these two lifestyles represents its own social system and basic culture. We can recognise them even in the oldest known cultures. Societies that live by farming want to control nature by sowing, cultivating and reaping crops, whereas societies that live by hunting are unable to control nature and are obliged to adapt to it: people must follow the animals they hunt. But people are likely to be healthiest when they eat both meat and plants, so each type of society kept an eye on the other's way of life. The primitive societies that were based on hunting got their vegetable diet from plants that were collected where they were found by chance. Small animals were also hunted in the ancient agricultural societies, but their social systems were not organised around hunting.
Faroese society combined farming and fishing from the earliest times up to the second half of the 19th century. The people of the Faroes lived by farming and by catching fish, birds and whales. Then hunting developed to a greater extent than did farming, which almost disappeared. This development continued until about 40 years ago when a completely new type of farming arose: aquaculture.
Aqua culturists are the farmers of the sea. They do not catch fish as hunters do. Aquaculture has become the second-biggest business in the Faroes and will have superseded traditional fishing in a few years – depending on whether this is calculated by volume or turnover.
Aquaculture depends on modern technology and up-to-date research to a considerable extent and has therefore never before been possible. But the social system is the same as we are familiar with from ancient times: people want to control nature and adapt it to enable them to create permanent settlements. And even though modern fishing is also dependent on the latest technology and research, in principle it follows the time-honoured pattern of the hunter-gatherer society in that it follows the animals it hunts.
At times, fishing approaches its ultimate limits where quotas are concerned and aquaculture has also had a number of dramatic reverses when nature imposed its own limits through disease and mortality, for instance. Nevertheless, both occupations have flourished in recent years so that the combination of social systems than can be observed in the Faroes at present is rather reminiscent of the ancient social system, with the difference that we now "cultivate" fish rather than plants.
Aquaculture
The clean, warm seas around the Faeroes are ideal for farming salmon. Initially, in the 1970s, rainbow trout were farmed but since then the industry has concentrated on farming salmon. Today there are about 25 fish farms in the fjords and straits around the islands and salmon farming accounts for almost one-third of total exports from the Faroes.
Ved havets kyst - fiskeopdræt
Fiskeopdræt er "brug", fiskerierhverv er "jagt". Disse to livsstile repræsenterer hver sin samfundsform og hver sin grundlæggende kultur. Vi kan nikke genkendende til disse selv i vores ældste, kendte kulturer. Samfund, der lever af opdræt, ønsker at styre naturen ved at dyrke, så og høste afgrøder, hvorimod jægersamfundene netop ikke kan styre naturen, men helt og aldeles er tilpasset denne: mennesket følger efter de dyr, som jagtes. Mennesket lever dog bedst af både kød og planter, så man skævede til hinandens livsformer. De ursamfund, som var baseret på jagt, fik deres plantekost fra urter, som blev samlet, hvor man tilfældigt fandt dem. De gamle landbrugssamfund jagtede også lidt smådyr, men organiserede ikke samfundsformen efter jægererhvervet.
Det færøske samfund har altid kombineret brugserhverv med fiskerierhverv helt fra tidernes morgen og frem til sidste halvdel af det 19. århundrede. Færingerne levede både af landbrug, fisk, fjerkræ og hvalkød. Så begyndte jægersamfundet at udvikle sig mere, mens brugssamfundet næsten forsvandt. Denne udvikling fortsatte helt indtil for ca. 40 år siden, da et helt nyt brugserhverv udviklede sig: fiskeopdræt.
Fiskeopdrættere er havets bønder. De jagter ikke fisk, som jægere gør det. Fiskeopdræt har udviklet sig til at være det næststørste erhverv på Færøerne, og om nogle år vil det helt overgå det traditionelle fiskerierhverv. Dette varierer dog, alt efter om man regner i volumen eller i omsætning.
Fiskeopdræt er afhængig af moderne teknologi og ny forskning og har derfor aldrig været mulig før. Men samfundsformen er den samme, som vi kender den fra gammel tid: mennesket vil styre naturen og tilpasse den til et fast bosted. Og selvom moderne fiskefangst også er betinget af ny teknologi og forskning, følger den i princippet det ældgamle mønster i jægersamfundet, hvor man følger efter de dyr, som jages.
Fiskerierhvervet nærmer sig til tider den yderste fangstgrænse, og fiskeopdræt har haft enkelte kraftige tilbageslag, hvor naturen har sat sine grænser med for eksempel sygdom og dødelighed. Ikke desto mindre blomstrer begge erhverv i disse år, så den blandede samfundsform, som vi kan iagttage den lige nu på Færøerne, minder på en måde om den gamle samfundsform, kun med den forskel, at vi nu "dyrker" fisk og ikke planter.
Fiskeopdræt
Det rene og lune havområde omkring Færøerne er særdeles velegnet til at opdrætte laks. Man startede først i 1970'erne med at opdrætte regnbueørred, men siden har erhvervet koncentreret sig om lakseopdræt. I dag findes omkring 25 dambrug på fjorde og stræder omkring øerne, og opdrættet laks udgør næsten en tredjedel af Færøernes samlede eksport.
Við sjóvarstrond - Alivinna
Aling er búnaður, fiskivinna er veiða. Hesir vinnuhættir umboða hvør sína samfelagsskipan og hvør sína grundleggjandi ymiska mentan, ið vit báðar kenna aftur í teimum elstu mentanunum, vit vita um at siga. Veiðisamfelagið er fult og heilt lagað til náttúruna, menniskjað fylgir dýrinum, tað veiðir. Fólk og samfeløg við búnaðarvinnu vilja stýra náttúruni, velta, sáa og heysta sína grøði, har veiðisamfeløgini bert kunna fylgja aftan á dýrunum, ið veiðast skulu. Menniskjað livir best av bæði kjøti og plantum, og eitt høvuðseyðkenni í hesum samfelagsformum er, at tey kenna til vinnuháttin hjá hvørjum øðrum, men hann er lítið framkomin. Frumsamfeløgini, ið vóru grundað á veiði, fingu sín plantukost úr urtum, tey sankaðu, har tey tilvildarliga funnu tær. Tey gomlu búnaðarsamfeløgini veiddu smádýr, sum tað lá fyri, men skipaðu samfelagsformin eftir veiðivinnuni.
Føroyska samfelagið samantvinnaði búnaðarvinnu og fiskiveiði frá elstu tíð heilt upp í seinnu helvt av 19du øld. Fólkið livdi hetta drúgva tíðarskeið av jarðarbrúki, fiski, fugli og grind. So fór veiðimentanin at taka seg fram, meðan búnaðarmentanin fór at fána burtur í næstan einki. Hetta hevur verið gongdin til fyri gott 40 árum síðani, tá ein heilt nýggj búnaðarvinna fór at taka seg upp við alingini.
Alarar eru bøndur á sjónum. Heimamenn, ið ikki ferðast ikki aftan á fiskinum sum veiðimenn. Alivinnan hevur ment seg til at vera næststørsta vinnugrein í Føroyum og togar summi ár upp ímóti at vera størri enn siðbundin fiskiveiða. Hetta veldst um, antin roknað verður í nøgd ella søluvirði.
Aling er treytað av nýtíðar tøkni og framkomnari gransking, og hevur ongantíð áður í søguni verið hugsandi innan møguleikans mørk. Men samfelagsformurin er hin sami, vit kenna frá áralds tíð: menniskjað, ið vil stýra náttúruni og laga hana til búfasta mentan. Nútímans fiskiveiða er eisini treytað av tøkni og framkomnari gransking, men fylgir í prinsippinum tí aldagamla mynstrinum í veiðisamfeløgum, at fylgja eftir dýrunum, ið veiðast skulu.
Fiskiveiðivinnan tykist við hvørt at nærkast einum evsta veiðimarki, og alivinnan hevur verið fyri tungum bakkøstum, har náttúran hevur sett mørk við eitt nú sjúku og felli. Kortini standa báðar í blóma hesi árini, so samfelagsformurin, vit kunna eygleiða beint nú í Føroyum, á ein hátt minnir um hitt gamla samfelagið við útróðrarbóndum. Bara við tí muni, at vit dyrka fisk og ikki plantur.
Alivinna
Umstøðurnar at ala laks í reina og flógva sjónum kring Føroyar eru sera góðar. Byrjað varð at ala síl fyrst í 1970unum, og hevur vinnan síðan lagt seg meira eftir at ala laks. Í dag liggja eini 25 alistøðir á víkum, firðum og sundum kring oyggjarnar og umboðar alifiskurin meira enn triðingin av samlaða útflutninginum
|
